Defnyddio dwyieithrwydd mewn lleoliadau Blynyddoedd Cynnar, Gofal Plant a Chwarae cyfrwng y Saesneg

Mae nifer o ddarparwyr blynyddoedd cynnar, gofal plant a chwarae yn defnyddio rhywfaint o’r iaith Gymraeg yn eu darpariaeth; o gyfrif nifer y plant sy’n bresennol yn ystod amser cylch, i arddangos geiriau Cymraeg ar eu harddangosfeydd.

Mae rhain yn gamau gwych i gyflwyno’r iaith Gymraeg yn eich lleoliad gofal plant, a hynny’n union ydyn nhw… camau yn y cyfeiriad cywir. Yn hytrach na thrin yr iaith Gymraeg fel ymarfer ticio bocs, mae llawer o leoliadau Saesneg yn cydnabod pwysigrwydd arddangos arferion da wrth ddefnyddio’r Gymraeg.

Mae ‘na ddigonedd o sefydliadau i helpu lleoliadau cyfrwng Saesneg i ddatblygu dwyieithrwydd. Yn ogystal â’ch sefydliad ymbarél (CDC Cymru, NDNA Cymru, PACEY Cymruneu Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs) mae Mudiad Meithrin, Menter Iaith, Y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol a’r Gwasanaethau Gwybodaeth i Deuluoedd yn ffynonellau cymorth eraill, i enwi dim ond rhai. Cysylltwch ag un ohonynt a gofynnwch am restr o gysylltiadau am gefnogaeth.

Mae defnyddio’r iaith Gymraeg yn achosi nifer o rwystrau i leoliadau cyfrwng Saesneg, y mae hyn yn amrywio o sgiliau iaith y staff, eu hyder wrth ddefnyddio’r iaith a materion ariannol fel cost cyfieithu a phrynu adnoddau. Gellir goresgyn y rhwystrau hyn drwy arfer dda, adnoddau cynllunio a chefnogaeth, ac mae llawer ohonynt ar gael yn rhad ac am ddim trwy’r sefydliadau ymbarél (Cymdeithas Darparwyr Cyn-ysgol Cymru, NDNA Cymru, Pacey Cymru a Clybiau Plant Cymru Kids ‘Clubs).

Dywedai’r arbenigwyr ei bod yn well i ddysgu ail-iaith yn ifanc; mewn gwirionedd, y ieuengaf gall plentyn gael ei drochi mewn iaith, y gorau, ac i nifer o deuluoedd Saesneg sy’n byw yng Nghymru, y gwir yw bod y Gymraeg yn ail iaith.

Mae Meithrinfa Treehouse Day Nursery, wedi cydnabod y manteision o gyflwyno’r Gymraeg mor ifanc â phosib, a thrwy gynllunio gofalus wedi llwyddo i drawsnewid y feithrinfa o fod yn gyfrwng Saesneg yn unig i leoliad sy’n cynnig cyfleoedd dwyieithog rhagorol i’r plant. Mae asesu sgiliau staff a chynllunio ar gyfer gweithlu dwyieithog wedi golygu eu bod ag o leiaf un siaradwr Cymraeg rhugl ynghyd â dysgwyr Cymraeg ym mhob ystafell ac yn caniatáu iddynt gyflwyno’r Gymraeg i bob plentyn yn raddol a thrwy ystyried gweithgareddau’n ofalus. Nododd Siobhan Chambers, Cydlynydd Cefnogaeth CDC Cymru, ‘nid yn unig fod yr iaith yn cael ei weld a’i chlywed, ond ei defnyddio gan yr holl staff â phlant o bob oedran’.

Wrth gwrs, nid pob lleoliad sy’n ddigon ffodus i gael tîm o siaradwyr Cymraeg wrth law i allu trochi’r plant yn yr iaith. Mewn sir fel Pen-y-bont ar Ogwr, gyda chanran isel o siaradwyr Cymraeg (9.7%), gall recriwtio siaradwyr Cymraeg fod yn anodd, yn yr un modd a chyflwyno’r iaith i arferion dyddiol.

Mae amryw o gyfleoedd i hyfforddi a datblygu sgiliau’r iaith Gymraeg ar gyfer ymarferwyr y Blynyddoedd Cynnar, un o’r rhain yw Cymraeg Gwaith, cwrs blasu ar-lein sy’n galluogi ymarferwyr i gyfarfod â phobl eraill, ymysg sgiliau sylfaenol eraill. Gall gyflogwyr gofrestru ar gwrs drwy ymweld â https://dysgucymraeg.cymru/cymraeg-gwaith/cwrs-ar-lein-blasur-gymraeg/

Dros y misoedd diwethaf, mae’r Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol wedi bod yn asesu gweithlu’r Blynyddoedd Cynnar drwy asesiadau ffôn ac ar-lein, mae llawer ohonoch wedi cymryd rhan yn barod; os nad ydych chi wedi cymryd rhan ac yn awyddus i wneud, cysylltwch â’ch sefydliad ymbarél. Bydd yr wybodaeth a gasglwyd yn cael ei ddefnyddio i ddatblygu nifer o gyfleoedd hyfforddi dros y flwyddyn nesa’.

Rydym yn hynod gyffrous am lansiad yr Offeryn Diagnostig, a fydd ar gael drwy wefan y Ganolfan Dysgu Cymraeg Genedlaethol, fydd yn eich galluogi i asesu pa sgiliau iaith rydych chi a’ch staff yn meddu, a byddant yn eich cyfeirio at y cwrs fwyaf addas ac yn lleddfu unrhyw ofnau sydd gan ddysgwr. Ewch ar wefan eich sefydliad ymbarél i weld unrhyw ddiweddariad neu drwy fynd ar https://dysgucymraeg.cymru/

Gall gyfathrebu â rhieni sy’n siarad Cymraeg fod yn ffordd wych o gyflwyno’r Gymraeg mewn darpariaethau cyfrwng Saesneg, gyda manteision ychwanegol  megis rhieni’n teimlo’n rhan o’r ddarpariaeth gan wybod fod yr iaith Gymraeg yn cael ei drysori, hyd yn oed os mai sgiliau ieithyddol sylfaenol sydd gan y staff.

Mae The Burrows Day Nursery gyda nifer fechan o staff yn meddu ar sgiliau Cymraeg lafar sylfaenol, ond â nifer llai yn meddu ar sgiliau llythrennedd, er mwyn gwneud i fyny am hyn, maent yn cydweithio â rhieni er mwyn cyfieithu geirfa sylfaenol a chylchlythyrau. Mae hyn yn caniatáu i’r feithrinfa gefnogi’r plant a’u datblygiad yn yr iaith a chynnwys rhieni ar lefel bersonol, a datblygu lefel sylfaenol o Gymraeg yn eu darpariaeth heb unrhyw gost gan annog staff i ddatblygu eu dealltwriaeth.

Mae argaeledd a defnydd adnoddau yn rhwystr cyffredin ar gyfer lleoliadau cyfrwng Saesneg. Mae Little Tigers Playgroup yn ogystal â llawer o ddarpariaethau eraill yn defnyddio Ticw, adnodd sy’n cynnwys amrywiaeth o lyfrau Cymraeg syml, yn ogystal ag arth o’r enw Ticw (sydd ar gael gan Gyngor Sir y Fflint) i ehangu ar lefel y Gymraeg a ddefnyddir. Bydd Ticw yn ymuno â’r plant yn eu gweithgareddau a thrwy gael y staff i gyfathrebu gyda’r plant drwy’r Gymraeg, i’w hatgoffa o’r eirfa Gymraeg a gofyn cwestiynau. Mae Ticw yn aml yn ymweld â chartrefi’r plant gydag un o’i straeon ac ambell gân. Mae Ladybirds Playgroup hefyd yn annog a chefnogi rhieni i gyfathrebu drwy’r Gymraeg drwy’r cynllun clwb llyfrau. Mae’r cynllun yn cynnwys danfon llyfrau ac adnoddau, megis rhestrau geirfa a chaneuon sy’n berthnasol i’r llyfrau adref gyda’r plant i gefnogi’r rhieni yn natblygiad iaith y plentyn ynghyd ag adeiladu ar y bartneriaeth gweithio rhwng y rhiant a’r ddarpariaeth, sy’n ffordd wych i sicrhau bod y plentyn yn clywed yr iaith yn y lleoliad a’r cartref.

Gydag ymrwymiad cryf i hyrwyddo Datblygiad yr Iaith Gymraeg, mae Julie sy’n warchodwr plant wedi cwblhau ei seithfed mlynedd o hyfforddiant yn yr iaith Gymraeg ac mae’n parhau i ddatblygu ei sgiliau ieithyddol. Mae wedi cofrestru’r lleoliad yn un ddwyieithog ac wedi cyhoeddi gwybodaeth yn ddwyieithog er mwyn hyrwyddo’r gwasanaeth, sy’n gyfle i ddefnyddio’r Gymraeg ar draws yr holl wasanaeth.

Yn ychwanegol at sicrhau bod plant yn y lleoliad yn cael eu hannog a’u cefnogi i ddatblygu eu sgiliau Cymraeg, mae Julie hefyd wedi cymryd y camau i gynyddu’r cyfleoedd yn y Gymraeg yn y gymuned ehangach, drwy sefydlu grŵp cerddorol wythnosol ddwyieithog ar gyfer rhieni/gofalwyr a phlant yn y neuadd gymunedol leol. Yn agored i aelodau’r gymuned, mae rhwng 10 a 15 o blant sy’n mynychu’n rheolaidd, yn gwbl ddwyieithog.

Meddai Julie: ‘Mae dysgu Cymraeg wedi cael effaith gadarnhaol ar fy musnes. Mae gen i rieni yn fy newis oherwydd fy narpariaeth Gymraeg, er bydd y plant yn mynychu ysgolion cyfrwng Saesneg, yn syml i roi cychwyn gwell i’w plant ac wrth wybod y byddant yn astudio Cymraeg yn yr ysgol p’un bynnag un maent yn mynychu.’  ‘Pan mae’r plant yn dychwelyd o’r ysgol gyda’u tystysgrifau siarad Cymraeg yr wythnos mae’n deimlad gwych, rwy’n gwybod fy mod wedi cael dylanwad arnynt i gyrraedd y lefel honno’.

Yng Ngwanwyn 2017, hysbyswyd Awdurdodau Lleol ledled Cymru o danwariant Llywodraeth Cymru. Gwnaethpwyd cais gan siroedd Casnewydd, Conwy, Penfro a Mynwy am arian i ddosbarthu Bocys Adnoddau Cymraeg i bob Clwb Gofal Plant ar ôl Ysgol o fewn y rhanbarth. Roedd Clybiau Plant Cymru  Kids’ Clubs wedi casglu a dosbarthu’r bocsys ym mhob rhanbarth, roedd y bocsys yn cynnwys amryw o adnoddau cyffrous i hyrwyddo’r defnydd y Gymraeg mewn lleoliadau, er enghraifft, Jig-so pren y Wyddor Gymraeg siâp Draig, amrywiaeth o lyfrau, llun-eiriadur Cymreig addas i blant, gemau cardiau a Monopoli lleol (e.e. Monopoly Casnewydd).

Mae’r bocsys Adnoddau wedi bod yn llwyddiannus iawn, a gwelwyd defnydd o’r eitemau o fewn ymweliadau clwb yn ystod 2017-18.

“Rydyn ni’n falch iawn o’r adnoddau Cymraeg, mae’r plant yn eu caru ac yn eu mwynhau”; “Caru’r adnoddau newydd”; “Yn gymorth mawr gyda llythyrau’r Wyddor!”.

Mae’r Monopoli: Mae’r fersiwn Casnewydd wedi bod yn llwyddiant ysgubol gyda’r plant yn MiClub (Casnewydd), gyda staff yn dweud ei fod yn cael ei ddefnyddio yn ddyddiol. Mae Clwb Ar ôl Ysgol yr Archesgob Rowan Williams yn Sir Fynwy wedi gwneud defnydd ardderchog o’r Geiriadur lliwgar Cymreig sy’n addas i blant ac roedd yr adnodd wedi cael cymaint o argraff ar yr ysgol maent hefyd wedi prynu copïau!

Rydym yn gobeithio bydd hyn yn rhoi trosolwg i chi ar sut rydym yn annog a gweithio gyda’n haelodau i fagu hyder wrth ddefnyddio’r Gymraeg. Oes gennych unrhyw awgrymiadau hoffech eu rhannu â ni?

Manylion cysylltu ar gyfer eich sefydliad:

Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs:

www.clybiauplantcymru.org

info@clybiauplantcymru.org

Mudiad Meithrin:

post@meithrin.cymru

www.meithrin.cymru

Cymdeithas Genedlaethol Meithrinfeydd Dydd (NDNA Cymru):

wales@ndna.org.uk

www.ndna.org.uk

Cymdeithas Broffesiynol ar gyfer Gofal Plant a’r Blynyddoedd Cynnar Cymru (PACEY Cymru):

paceycymru@pacey.org.uk

www.pacey.org.uk

Cymdeithas Darparwyr Cyn-ysgol Cymru (WalesPPA):

info@walesppa.org

www.walesppa.org

Using bilingualism in English medium Early Years, Childcare and Play settings

Many early years, childcare and play providers use some Welsh in their setting; from counting the number of children present during circle time to displaying Welsh words on their displays.

These are all great steps to introducing the Welsh language in your childcare setting, but should be treated as just that…steps in the right direction. Rather than treating Welsh language as a tick box exercise, many English-medium settings are recognising the importance of demonstrating good practice when using Welsh.

There is an abundance of organisations out there that can help English-medium settings to develop bilingualism. As well as your umbrella organisation (Wales PPA, NDNA Cymru, PACEY Cymru or Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs) Mudiad Meithrin, Menter Iaith, the National Centre for Learning Welsh and the Family Information Services are other sources of support to name but a few.  Contact one of us and ask for a list of links to support.

Using the Welsh language poses many hurdles for English-medium settings, ranging from the language skills of staff, their confidence to use the language and monetary issues such as cost for translation and buying of resources. There are ways to overcome these issues with good practice, planning and support resources, many of which are freely available through your umbrella organisation (Wales Pre-school Providers’ Association, NDNA Cymru, Pacey Cymru and Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs).

Experts say that it is best to learn an additional language when young; in fact, the younger a child can become immersed in a language the better and to many English-speaking families living in Wales, the truth is indeed that Welsh is an additional language.

The Treehouse Day Nursery, has recognised the benefits of introducing Welsh as young as possible, and, with careful planning has transformed the nursery from being solely English medium to a setting that provides excellent bilingual opportunities for their children.  Assessing staff skills and planning for a bilingual workforce has meant they are able to have at least one fluent Welsh speaker accompanied by Welsh learners in each room, allowing them to introduce Welsh to each child incidentally and through carefully considered activities. Wales PPA’s Support Co-ordinator, Siobhan Chambers noted that ‘the language is not just seen and heard, but used by all staff with children of all ages’.

Of course, not every setting is lucky to have a team of Welsh speakers at their disposal to fully immerse children in the language. In a county, such as Bridgend, with a small percentage of Welsh speakers (9.7%), recruiting Welsh speakers can be difficult, and in turn, so can introducing the language into daily practices.

Training opportunities to develop the Welsh language skills of Early Years practitioners are available through a variety of outlets, one of which is Work Welsh, an online taster course that will enable practitioners to meet and greet others, amongst other basic skills. Employers can sign up for this course by visiting https://learnwelsh.cymru/work-welsh/online-taster-course/

Over the past few months the National Centre for Learning Welsh (NCfLW) has been assessing the Early Years workforce through telephone and online assessments, which many of you have taken part in; if you have yet to take part and wish to do so, please contact your umbrella organisation. The information gathered will be used to develop a number of training opportunities over the coming year.

We are excited for the upcoming launch of the Diagnostic Tool, which will be available via National Centre for Learning Welsh’s website which will allow you to assess the language skills of you and your staff possess and will signpost you to the most relevant course and will eliminate some of the fears learners have regarding ability. Please look out for updates from your umbrella organisation or stay up to date by visiting https://learnwelsh.cymru/

Engaging Welsh-speaking parents can be a great way of introducing Welsh in English-medium provisions, with the added benefits of parents feeling part of the provision and knowing that the Welsh language is valued, even if staff only have basic skills.

The Burrows Day Nursery have a small number of staff who have basic oral Welsh skills but very limited Welsh writing skills and, to compensate for this, involve parents in the translation of topic relevant basic vocabulary and newsletters.  This allows the nursery to support the children with the development of the language and engage parents on a personal level, develop a basic level of Welsh in their provision at no cost and encourage staff to further their understanding.

The availability and use of resources is a common hurdle for English-medium settings Little Tigers Playgroup as well as many other provisions use Ticw, a resource that includes a variety of simple Welsh books and an accompanying bear called Ticw (available from Flintshire Borough Council) to expand on the level of Welsh used throughout their practice. Ticw will join the children in their activities and through the staff converse with the children in Welsh, reminding them of Welsh vocabulary and asking questions. Ticw often makes visits home with one of his stories and some songs.  Ladybirds Playgroup also encourage and support parents to engage with the Welsh language through their book club scheme. The scheme involves sending books home with children with resources such as vocabulary lists and songs relevant to the stories to support parents in their child’s Welsh language development and build on partnership working between parent and setting, great for ensuring the child hears the language at home as well as at the setting.

With a strong commitment to promoting Welsh Language Development, childminder Julie has recently completed her seventh year of Welsh language training and is progressing with her linguistic skills.  Registered as a bilingual setting and with bilingual information published to promote the service, opportunities to incorporate the Welsh language across all areas of the service are taken.

In additional to ensuring that children within the setting are encouraged and supported in developing their Welsh language skills, childminder Julie has also taken steps to increase Welsh language opportunities within the wider community.  Having established a bilingual weekly musical group for parents/carers and children at the local community hall.  Open to members of the community, the provision is regularly attended by between 10 and 15 children fully bilingual.

Julie says: ‘Learning Welsh has had a positive impact on my business. I have parents choose me for my Welsh language provision, although the children will attend English medium schools, simply to give their children a better start and in knowing they’ll study Welsh in school whichever one they go to.’ and ‘The best feeling is when children bring back their Welsh speaker of the week certificates from school, I know I’ve had a good part to get them to that level.’

In Spring 2017, Local Authorities across Wales were informed of a Welsh Government underspend. Newport, Conwy, Pembrokeshire and Monmouthshire applied for funding to distribute a Welsh Resource Box to each Out of School Childcare Club within their region. Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs put together and distributed boxes for each region containing a host of exciting resources to promote the use of Welsh Language within settings, for example a wooden Jigsaw Welsh Alphabet Dragon, a variety of books, a child friendly Welsh Picture Dictionary, card games and a local Monopoly (e.g. Newport Monopoly).

The Resource boxes have been really well received, and use of the items has been observed within club visits during 2017-18.

“We are really pleased with the Welsh Resources, the kids love it and are really enjoying them”; “Love the new resources”; “Really helpful with the letters of the Alphabet!”

The Monopoly: Newport Edition has been a particular hit with the children at MiClub (Newport), with staff commenting that it is in use daily. Archbishop Rowan Williams After School Club in Monmouthshire have made excellent use of the colourful child-friendly Welsh Dictionary and the school itself was so impressed with it as a resource that copies have now been purchased for school use too!

We hope that this gives you a snapshot of how we are working to encourage and work with our members to build confidence in using Welsh.   Do you have any ideas that you want to share with us?

Organisation contact details:

Clybiau Plant Cymru Kids’ Clubs:

www.clybiauplantcymru.org

info@clybiauplantcymru.org

Mudiad Meithrin:

post@meithrin.cymru

www.meithrin.cymru

National Day Nurseries Association (NDNA Cymru):

wales@ndna.org.uk

www.ndna.org.uk

Professional Association for Childcare and Early Years (Pacey Cymru):

paceycymru@pacey.org.uk

www.pacey.org.uk

Wales Pre-School Providers Association (WalesPPA):

info@walesppa.org

www.walesppa.org